Terug naar overzicht Wandelen naar de Haarlemse Hofjes

Geen stad in Nederland bezit zoveel kneuterige monumentjes van liefdadigheid en vroomheid, burgerlijk fatsoen en nostalgie als Haarlem. Tijdens deze wandelreis door de tijd valt er naast het bezoeken van deze hofjes ook nog heel goed te winkelen, te nuttigen en te drinken.

Jaren heb ik gewoond aan de Parklaan, met uitzicht op het Hofje van Staats. Het leek een geheimzinnige kloostertuin. Je hoorde er nooit muziek, het was stil, vredig en knus. Heel af en toe, als er weer eens een heldenfeit van een voetbalelftal moest worden gevierd, oversteeg het vrolijke lawaai van toeterende auto’s, vuurwerk en juichende medelanders wel eens de gewijde rust, maar verder gebeurde er nooit iets. Dat is nog steeds zo.

Begijntjes
De Haarlemse Hofjes zijn onaangetaste herinneringen aan andere tijden met begijntjes en regenten, arme weduwvrouwen en familienamen die nooit vergeten mochten worden. Het Hofje van Staats is een legaat van een garenhandelaar die daar behoeftige oude vrouwen, mits Hervormd, liet wonen. Aan de Nieuwe Gracht, iets verderop, ligt het Hofje van Noblet, gesticht door Leonard, Geertruijd en Sarah, aanvankelijk bestemd voor 20 ongehuwde vrouwen, mits boven de 50 en van onbesproken zeden. Zo heb je ook het Teylershofje, gesticht door een schathemelrijke Haarlemmer die in zijde deed en zijn hofje bestemd had voor eerzame arme dames van boven de 70, waarop niets af te dingen viel. Die zachte burgerlijkheid is een van de attracties van Haarlem. Een kwartier verderop ligt het brutale Amsterdam en aan zee heb je Zandvoort waar de formule 1-monsters scheuren, maar in de hofjes heerst alleen rust.

In Haarlem gaat niets voorbij
Ga er eens wandelen. Ze roepen een blij soort treurigheid op. Kent u het Dorp zoals Wim Sonneveld het bezong: ‘…ik heb hun ouders nog gekend, ze kochten zoethout voor een cent, ik was een kind hoe kon ik weten, dat dit voorgoed voorbij zou gaan?’ Nou, in Haarlem gaat niets voorbij. Enerzijds is het een aantrekkelijke winkelstad, ooit uitgeroepen als de beste in zijn soort, anderzijds is het een vergaarbak van intellectuelen en ambitieuze jonge gezinnen. Haarlem is de hoofdstad van Noord-Holland, maar had net zo goed in Vlaanderen kunnen liggen. De architectuur, de sfeer, de grote markt met de monumentale oude Bavo, die andere Bavo verderop, en overal kerktorens zoals de Bakenesser waarop de be

	"Luthers Hofje"

iaardier elke zomerochtend Gods volk wakker roept. Maar het Haarlemste Haarlem zijn de hofjes. Ze zijn in oorsprong 900 jaar oud, gebouwd voor de Begijnen. Later werden het ook herbergjes, ziekenhuizen en opvangcentra voor brave gelovigen die zelf geen geld hadden voor een eigen woning. Af en toe deed iemand goed werk in de vorm van preuves. Dat waren liefdadige gaven zoals spek, turf, bier en brood. Toen kwamen de gilden die ook hofjes gingen bouwen, zoals het Brouwershofje.

Fatsoen en beleefdheid
De Hofjes waren oorspronkelijk alleen bedoeld voor armlastige en vrome vrouwen. Mannen werden in oudemannenhuizen gestopt, gevoerd en betutteld. Nog steeds zijn het woonoorden waar fatsoen en beleefdheid regeren. De bezoeker die zich aan de regels houdt, is doorgaans welkom. Soms mag hij of zij zelfs even naar binnen, een kijkje nemen in de piepkleine kamertjes en de schone toiletten. Er is zelfs een heel Hofjescircuit uitgezet via de VVV naast het station. Een bijkomend voordeel van zo’n wandeling is dat je ook dwars door het centrum met z’n winkels wordt geleid, en dat is terecht heel populair.

Wandelen langs de hofjes
Vanaf het station dat prachtig is (aan een plein dat verschrikkelijk is), loop je de Jansweg in. Op nummer 39, naast het antiquariaat van Bubb Kuyper, staat een klein deurtje. Dat is de ingang van het Hofje van Staats. Op de monumentale voorgevel prijkt nog het trotse familiewapen van Staats. Als u door het deurtje naar binnengaat, maakt u een tijdreis. Alles ademt gisteren en toen. Elk huisje heeft een eigen tuintje, waarop de bewoners mateloos trots zijn. Daarna steekt u de Parklaan over, richting Nieuwe Gracht, zeg maar de Keizersgracht van Haarlem. Op het hoekje met uitzicht op het Spaarne dat hier een onverwachte kronkel maakt, vindt u het vrij open Hofje van Noblet. Dan even zigzaggen met het Spaarne links, de toren van de Bakenesser goed in de gaten houden en u vindt het Teylershofje. Dichtbij verbergt zich het Hofje van Bakenes, het oudste van Nederland in zijn soort. Terug naar het Spaarne, voorbij het Waaggebouw waar nu nog de rotzooi van een aan te leggen ondergrondse parkeerhaven ligt, de Berkenrodesteeg in (vlug even kijken naar rechts, daar ligt de grote Bavo), de Warmoesstraat in en dan, op nummer 23, het Hofje in den Groenen Tuin, en die tuin mag er inderdaad wezen. Vervolgen

	"Het Hofje van Oorschot is gesticht door een Amster dammer: Wouterus van Oorschot op een ‘lugtige en vermaaklijke plaats’."

s richting V&D, de Botermarkt op en via een steegje vindt u het Bruiningshofje, oorspronkelijk aangelegd voor de talrijke Bruiningsfamilie met aanhang. Dan moet u even zoeken naar de Tuchthuisstraat, maar die is vlakbij, zoals alles in Haarlem, en daar ligt het Brouwershofje, gesticht door een bierfamilie en bestemd voor onbekwame Brouwersmeiden.Doorlopen naar het Nieuwe Kerksplein. Dat gaat zo. U slaat tegen het einde van de Grote Houtstraat rechtsaf de Kerkstraat in en loopt dan regelrecht langs allerlei bloemperkjes naar de Hervormde Kerk. Daarvoor meteen rechtsaf. Op nummer 11 R, schuin tegenover restaurant De Wandelaar stapt u door het poortje naar het Proveniershuis waar ook paren wonen. Een andere mogelijkheid is door de poort op nummer 144 gaan en dan bent u meteen binnen.

Nog steeds voor oude dames
We zijn er nog niet. Terug naar de Botermarkt, waar je zeer aangename terrasjes vindt en vaak markt (vis, groenten, boeken, kaas, hapjes) wordt gehouden. Aan het einde van de markt linksaf, de Gedempte Oude Gracht in. Daar ligt het nieuwe Postkantoor. U loopt even door tot waar de Gedempte Oude Gracht de Zijlstraat kruist, meteen linksaf, dan tweede straat rechts. Dat is de Witte Heerenstraat. Op nummer 24 vindt u het Frans Loenen hofje, een legaat van een Amsterdamse zijde- en garenkoopman die bij zijn dood alles aan de armen schonk, behalve zijn huisraad, want die kreeg de treurende dienstbode. Hier huizen 9 zeer krasse dames. Even verderop aan het groene hek en u belandt bij het 17e eeuwse Luthers Hofje. Dan is het even zoeken. U steekt de Gedempte Oude Gracht weer over, richting Hema in de Kruis straat, maar die weet iedereen. Schuin tegenover, goed zichtbaar, treft u dan het Hofje van Oorschot aan, volgens de voorschriften van de Amsterdammer Wouterus van Oorschot gelegen op een ‘lugtige en vermaakelijke plaats’. Op de middendeur bezingt de erfl ater zichzelf lof toe: ‘Wouterus van Oorschot laat hier zijn liefde blijken, den Armen tot een troost, een voorbeeld aan de Rijken.’ Ten slotte loopt u een paar honderd meter rechtdoor. Aan het einde wacht het station. In de fraaie restauratie kunt u dan bijkomen met een glas typisch Haarlems Jopen Bier. Wie van de wandeling honger heeft gekregen, hoeft zich geen zorgen te maken. Haarlem bezit per inwoner de meeste restaurants van Nederland, meer dan Amsterdam of Maastricht.

	"Gezellige zitjes"